Mustafa Kemal Paşa’nın Yolculuk Hazırlıkları ve Milli Mücadele’nin Başlangıcı

Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkması ve ardından gerçekleştirdiği faaliyetler, Türk tarihi için büyük bir önem taşır. Bu yazıda, Mustafa Kemal Paşa’nın yolculuk hazırlıkları, İzmir’in işgali ve ortaya çıkan tepkiler, Samsun, Havza ve Amasya’daki faaliyetleri, Erzurum’a yolculuğu ve Amasya Tamimi gibi konular ele alınacaktır.

Mustafa Kemal Paşa’nın Yolculuk Hazırlıkları

Mustafa Kemal Paşa, Samsun’a çıkmadan önce, işlerini kolaylaştıracak birtakım “faydalı mevaddın” ve görev bölgesindeki vilayetlerin, jandarma kuvvetlerinin hareket noktalarını gösteren harita ve kroki talebinde bulunmuştur. İstanbul’dan hareket etmeden önce, Harbiye Nezareti’ne Müfettişlik Karargâhı’nda görevli bulunanların üç aylık maaşlarının ve kullanabilecekleri iki adet otomobilin kendilerine verilmesinden sonra hareket edileceğini bildirmiştir. Ziyaretlerini tamamlayan Mustafa Kemal Paşa, Samsun’a Bandırma Vapuru ile hareket etmiştir.

İzmir’in İşgali ve Ortaya Çıkan Tepkiler

İngiltere, savaş sonrası İtalya’nın işgallerinden rahatsız olmuştur. Çünkü buraların güçlü bir İtalya yerine daha zayıf Yunanistan’a bırakılması çıkarlarına uygundu. 5 Mayıs 1919’da Paris’te Üçler Konseyi’nde bu işi kendine vazife edinmiş olan İngiliz Başbakanı Lloyd George, İzmir’in Yunanistan’a verilmesi için ABD ve Fransa’yı ikna etmeyi başarmıştır. Bu son gelişme Yunanistan’da büyük bir coşkuyla karşılanmıştır.

Bu gelişme üzerine 14 Mayıs’ta İzmirli vatanperverler ve Redd-i İlhak Cemiyeti bir bildiri yayımlayarak halkın Bahri Baba Parkı’nda toplanmasını istemişlerdir. Burada İzmir’in işgal edileceği haberlerini protesto etmişlerdir. 15 Mayıs 1919’da İzmir’in işgali üzerine gelen tepkiler sonucu Damat Ferit Hükûmeti istifa etmiş, ancak yeni hükûmeti kurma görevi yeniden kendisine verilince halkın İstanbul’a olan inancı daha da sarsılmıştır.

Samsun, Havza ve Amasya’daki Faaliyetler

Mustafa Kemal, Samsun’a çıktıktan sonra altı gün boyunca burada kalmıştır. Samsun’daki faaliyetlerinin ardından Erzurum’a gitme düşüncesinde olduğunu 21 Mayıs’ta Kâzım Karabekir’e çektiği telgrafından anlıyoruz. Samsun’daki faaliyetleri İngilizleri rahatsız etmiştir. 24 Mayıs’ta en çok şikayetin olduğu Merzifon, Ladik, Amasya gibi yerlerde bizzat incelemeler yapmak ve tedbirler almak gayesiyle karargâhını Havza’ya nakletmiştir.

Mustafa Kemal’in Havza’ya hareketi, onu aynı zamanda halkın arasına katılarak onlara ülkenin ahvalini anlatan, bu kötü durumdan kurtulmak için yöresel teşkilatlanmayı teşvik eden bir lider konumuna getirmiştir. 28 Mayıs günü Havza’nın ileri gelenleriyle bir toplantı düzenlenir. Bu toplantıda Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kurulmuştur. Yine aynı gün İzmir’in ve Manisa’nın işgali üzerine valiliklere ve kaymakamlıklara gönderdiği şifre ile “ülke bütünlüğümüzün korunması için ulusal gösterilerin daha canlı yapılmasını ve sürdürülmesini” istemiştir.

Havza Genelgesi’nin Önemi

13 Haziran’da Havzalıların sevgi gösterileri arasında Mustafa Kemal Amasya’ya uğurlanmıştır. Aynı gün de Havza’da büyük bir miting düzenlenmiştir. Mustafa Kemal ve beraberindekiler 13 Haziran 1919 günü Amasya’ya gelmişlerdir. Onlar bölgenin ileri gelenlerince layıkıyla karşılandı.

Mustafa Kemal, bu anlamlı yolculuğun ilk durağı sayılabilecek Samsun’da altı gün kalır. Samsun’daki faaliyetlerinin akabinde Erzurum’a gitme düşüncesinde olduğunu 21 Mayıs’ta Kâzım Karabekir’e çektiği telgrafından anlıyoruz. Heyet Amasya’dan hareketle Tokat, Sivas, Erzincan istikametinden Erzurum’a devam eder. Heyet 28 Haziran’da Ramazan Bayramı’nın ilk günü Erzurum’a hareket eder.

Amasya Tamimi

Heyet, Erzurum’da toplanacak kongreden sonra asıl genel kongrenin Sivas’ta toplanacağı hususunda bir görüş birliğinin ardından tarihî değeri büyük Amasya Tamimi 22 Haziran 1919’da ilan edilir. Tamim şu maddelerden oluşmaktadır:

Heyet, aynı gün yaklaşık 145 km’lik mesafedeki Suşehri’ne gelir. Burada bir müddet dinlenen Mustafa Kemal kendisini ziyarete gelen halka, İstanbul’un ve memleketin ahvalini anlatır, yurdu kurtarmak için silahlanmanın kaçınılmaz olduğunu tavsiye eder.

Sonuç

Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkışı ve ardından gerçekleştirdiği faaliyetler, Türk tarihinin dönüm noktalarından biridir. Kendisi, millî bilinçle hareket ederek ülkemizin bağımsızlığı için mücadele etmiş ve sonunda büyük bir zafer kazanmıştır. Bu yazıda, Mustafa Kemal Paşa’nın yolculuk hazırlıkları, İzmir’in işgali ve ortaya çıkan tepkiler, Samsun, Havza ve Amasya’daki faaliyetleri, Erzurum’a yolculuğu ve Amasya Tamimi gibi konular ele alınmıştır.