İş Hijyeninde Etik

Etik ve ahlak kavramları genellikle karıştırılan kavramlardır. Ancak etik, ahlak ile ilgili olsa da aralarında farklılıklar vardır. Genel olarak etik, ahlak üzerinde konuşurken ne ve niçin gibi sorular ile sorgular, tartışır, düşünür ve evrensel kabul edilen değerler oluşturur. Ahlak ise toplumun iyi ya da kötü olarak kabul ettiği davranışlardır ve yöreseldir.

Meslek etiği bir mesleği uygularken uyulması gereken ahlaki değer ve etik kuralları kapsar. Mesleki ve iş hayatındaki davranışları yönlendiren, onlara rehberlik eden etik prensipler ve standartların toplamına “mesleki etik” denilmektedir. Meslek etiğinin bugünkü durumuna bakıldığında, Sanayi Devrimi ile başlayan, Batı kaynaklı tarihsel gelişimi ile birlikte, “ahilik geleneği” ne de kısaca bakmak daha anlamlı olacaktır.

Meslek etiği, mesleklerde uyulması gereken davranış kurallarıdır. Dünyanın neresinde olursa olsun, aynı meslekte çalışan bireylerin benzer davranış kurallarına uygun davranmaları gerekir. Meslek etiği, ayırt edilmeksizin tüm mesleklerde uyulması gereken evrensel kurallar bütünüdür.

İş dünyasında işletmeler ve yöneticiler için etik en önemli yönetim konularından biri olmuş, gerek ulusal gerekse uluslararası piyasalarda rekabet avantajlarını sürdürmek adına etik kodu olmayan ve kurumsal sosyal sorumluluk projeleri yürütmeyen büyük şirket kalmamıştır.

İnsanoğlu tarihsel süreç içinde doğal çevre şartlarını az çok değiştirerek kendi kontrolü altına alma çabası içinde olagelmiştir. Teknolojik gelişmelere bağlı olarak yeni mal ve hizmet üretimi, insanın faydasına olurken, doğal kaynakların hızla tüketimini ve çevrenin ekolojik dengesinin bozulmasına sebep olmaktadır. Konuya ilişkin problemlerin kökten çözümü; yasaların mutlak uygulanabilmesinin yanında, kişisel-toplumsal eğitimle kazanılacak vicdan ve etik değerlerdir.

Hukuk, toplumu düzenleyen ve devletin yaptırım gücünü belirleyen kurallar bütünü olarak tanımlanabilirken etik, ahlakın temellerini inceleyen felsefe dalı olarak tanımlanır. Bir olgunun ya da davranışın hukuki olmasına karşın etik dışı olarak nitelenebilir.

Temel Etik Değerler ve İlkeler

İş sağlığı temel alanları; iş hijyeni, iş güvenliği, ve işçi/çalışan sağlığı olarak tanımlanmıştır. Meslek etiğinin temel ilkeleri; profesyonellik, adalet, eşitlik, dürüstlük ve doğruluk, tarafsızlık ve sorumluluk, insan hakları ve hümanizm, bağlılık ve hukukun üstünlüğü, sevgi ve hoşgörü, saygı ve tutumluluk, demokrasi ve açıklık, hak ve özgürlükler ve yasa dışı emirlere direnme şeklinde sınıflandırılmaktadır.

Sorumluluk duygusunun oluşmasında birçok faktörün rolü olmakla birlikte iki önemli faktörün daha belirgin rolünün olduğu görülmektedir. Bu faktörler sosyalleşme ve bireyin eğitimi olarak kabul edilebilir. Genel anlamda, üniversitelerde öğrencilere meslek edinmeye yönelik formasyon bilgileri öğretilirken, mezuniyet sonrası, mesleklerini icra ederken, yaşadıkları toplum ve ülkeye karşı da sorumluluklarının olduğu öğretilmelidir. Toplumsal sorumluluğu olmayan/gelişmemiş bireylerin mesleki çalışmalarında başarılı olmalarından söz edilemez. Sosyal ve toplumsal sorumluğu, mesleki sorumlulukla birlikte gelişmiş kişi, kendi çıkarlarından önce toplumun ve ülkesinin çıkarlarını ön planda tutacaktır. Önce “ben” demeyecektir.

Mesleki Etik Dışı Davranışlar

Kişi yaşadığı toplumda veya çalıştığı kurumda etik değerlere uygun davranması ile saygınlık kazanma, güvenilir olma, iyi bir imaja sahip olma, herhangi bir problem yaşaması durumunda yardım alma, kabül görme gibi değerlere sahip olacaktır. Etik dışı davranış ve tutum içinde olması durumunda ise; kurum içi iş birliği, mesleki-örgütsel bağlılık zayıflayacak ve işini, saygınlığını ve güvenirliliğini kaybetme durumu ortaya çıkacaktır.