DENİZ YOLU VE HAVA YOLU TAŞIMACILIK SİSTEMLERİ

***Dünyadaki uluslararası ticaretin yaklaşık yüzde doksanı deniz yoluyla gerçekleşmektedir. Deniz yolu taşımacılık sistemi hem değerliği düşük ürünlerin taşınmasında hem de yüksek değerliğe sahip ve hacimli mamullerin taşınmasında oldukça iyi bir seçenek oluşturmaktadır. Deniz taşımacılığı hava taşımacılığından 14, kara taşımacılığından 7, demir yolu taşımacılığından 3,5 kat daha düşük maliyetlidir.

Deniz Yolu Taşımacılık İşletmeleri

Deniz yolu yük taşımacılığı alanında faaliyet gösteren işletmeler, armatör işletmeler, gemi acenteleri, navlun komisyoncuları, gemi alım-satım komisyoncuları, forwarder işletmeler ve konferans işletmelerdir.

Armatör İşletmeler :Kendine ait veya kiraladığı gemilerde taşımacılık işlevi gören deniz yolu işletmelerine armatör adı verilmektedir.

Gemi Acenteleri :Gemi acenteleri, yaptıkları anlaşmalar ile gemi sahibi, kaptanı, işleteni veya gemi kiralayanı adına ve hesabına yük/yolcu toplayan ve gönderen, bilgi veren, bir geminin alım/satımı veya kira akdinin hazırlığını yürüten ve gerçekleştiren ticari işletmelerdir.

Navlun Komisyoncuları (Yük Brokerleri) :Yük ile gemiyi buluşturan, gerek armatörün gerekse taşıtanın

karşılaşabilecekleri sorunların büyük bir kısmını da çözme görevini üstlenen kuruluşlardır. Asıl fonksiyonu “hizmet satışı” olan navlun komisyoncuları taşıtan ile taşıyan arasındaki bağlantının gerçekleşmesi durumunda navlun üzerinden komisyon almaktadırlar.

Gemi Alım-Satım Komisyoncuları :Ulusal ve uluslararası alanda gemilerin alım ve satımlarıyla uğraşan kuruluşlardır.

Freight Forwarder (Taşıma İşleri Organizatörü) :İthalatçı ya da ihracatçı ile taşıyıcı firmalar arasında aracılık görevini yapmakta ve gerekirse yükün bilfiil alınmasında aracılık etmektedir. Bu işletmeler nakliyeci adına, liman ve gümrükteki bütün prosedür ve evrak formalitelerini tamamlarlar.

Konferans İşletmeler:düzenli hatlarda çalışan işletmeler, kendi arasında ortak sözleşme şartlarını ve navlunları uygulayarak, rekabeti ortadan kaldırmak ve anlaşmanın dışında kalan taşıyıcılara karşı gerekli önlemleri almak amacıyla örgütlenmektedirler. Bu şekilde oluşan örgütlere konferans işletmeler adı verilmektedir.

Taşımanın Düzensiz ve Düzenli Oluşuna Göre

Düzensiz (tramp) taşımacılık :Düzensiz (Tramp) taşımacılıkta, işletmeler genellikle küçük olup, taşımacılık arz-talep kurallarına göre işler. Yani yük varsa gemi çalışır, yoksa çalışmaz veya nerede kârlı yük bulursa oraya gider.

Düzenli (liner) taşımacılık :Liner taşımacılık belirli ticari hatlarda, aynı limanlar arasında önceden açıklanmış ve yayınlanmış bir sefer tarifesine göre yapılan taşıma hizmetidir.

Ro-Ro (Roll on-Roll off) taşımacılığı:Ro-Ro taşımacılığı bir liner taşımacılık türüdür. Ro-Ro taşımacılığı, kara yolu ile deniz yolu bağlantısını sağlamakta ve yük taşıyan tekerlekli araçları (kamyon, tır, treyler, arabalar) deniz aşırı limanlara ulaştırmakla, taşıma süresini kısaltmakta, taşıma maliyetlerini azaltmaktadır.

Deniz Taşımacılığında Kullanılan Kavramlar

Navlun: Deniz taşımacılığında hem yükü ifade etmek için hem de yükün taşınması karşılığında ödenen ücreti ifade etmek için kullanılmaktadır.

Konşimento: taşıma senedi de denilen konşimento (Bill of Lading, B/L), gemiye yüklenilen malın teslim alındığını gösteren, alıcının ve göndericinin adının yazılı olduğu hukuki değer taşıyan kıymetli evraktır.

Ordino: Konşimentoda yazılı malların kısım kısım çekilebilmesini temin etmek üzere hazırlanan talimattır. Manifesto: Gelen veya giden malın ne olduğunu, ağırlığını, nasıl paketlendiğini, vardığı yerde kime teslim edileceğini vs. gösteren evraktır.

Astarya: Taşıma sözleşmesinde yükleme ve boşaltma işlemi için taşıyana verilen süredir. Sürastarya (Demurrage): Astarya süresi aşıldığı zaman, taşıtanın ödemeyi kabul ettiği ücrettir. Ardiye: Liman sahasını kullanan her aracın ödediği kiradır, liman idaresi tarafından talep edilir.

Despatch: Taşıtanlar yükleme ve boşaltmayı saptanmış bulunan astarya günlerinin bitiminden önce tamamladıkları takdirde, taşıtanlar, taşıyanlardan veya gemi sahiplerinden ücret talep etme hakkına sahip olurlar. Buna despatch denilir.

Gemi Tonajı: Gross Ton (GRT), gemilerde yükleme yapılan ve yapılmayan metreküp olarak kapalı tüm alanların hacmi olarak V’nin alındığı ve (0,2+0,002 log 10V) formülünden çıkan bir ölçüdür.

Deadweight ton (DWT): Bir geminin boş draftından, izin verilen maksimum draftına batırabilmek için gerekli toplam yük, stoklar, akaryakıt ve suyun toplam ağırlığıdır; yüklü deplasman ile boş deplasman arasındaki fark olarak verilmektedir.

TEU: Bir konteyner gemisindeki yük taşıma kapasitesinin ölçümüdür, 20′ feet uzunluğundaki genel konteyner boyutuyla ilgili bir terimdir. Tablo 3.2’de 20′ ve 40′ büyüklüğündeki konteynerlerin ölçü ve kapasitelerine ilişkin özet bilgi verilmiştir.

Deniz Sigortaları

Navlun (Yük) Sigortaları :Deniz taşımacılığında yük çeşitli risklerle karşı karşıya kalabilir. Olumsuz deniz koşullarının, yetersiz ambalajlama, yanlış istifleme ya da yerleştirmenin yük üzerinde oluşturduğu hasarın karşılanmasına yönelik düzenlenen sigorta türüdür. Yükün sigortalanmasına ilişkin sorumluluk konşimento hamiline aittir.

P and I Kulüp Sigortası:Koruma ve Tazminat Kulübü (Protection and Indemnity Club) gemi sahipleri tarafından oluşturulan bir birliktir ve yükte geminin kusurundan dolayı oluşan hasarın karşılanması için oluşturulan bir sigorta sistemidir.

Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü: Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü’nün görevi tüm dünyada hava taşımacılığının güvenli ve düzenli akışını sağlamak, IATA’nın görevi ise acentelerin ücret tarifelerinin koordinasyonunu sağlamaktır.